Je hebt een formulier voor bloedonderzoek gekregen en ziet dat ene woord staan: nuchter. Maar moet je nuchter bloedprikken als je bloed laat afnemen, of kun je nog gewoon ontbijten en koffie drinken? Het korte antwoord: volg altijd de instructie die je van de huisarts, assistente of het laboratorium hebt gekregen. Niet bij elk bloedonderzoek is nuchter zijn nodig, maar als het wel wordt gevraagd, kan eten of drinken de uitslag beïnvloeden.
Wanneer moet je nuchter bloedprikken?
Nuchter bloedprikken is vooral nodig wanneer de arts waarden wil meten die tijdelijk veranderen door wat je eet of drinkt. Denk bijvoorbeeld aan glucose, bepaalde vetten in het bloed zoals triglyceriden, of onderzoeken waarbij het laboratorium nadrukkelijk om een nuchtere afname vraagt.
Eten zet uw spijsvertering en stofwisseling aan het werk. Daardoor komen onder andere suikers en vetten in uw bloed terecht. Dat is normaal, maar het kan een bloeduitslag lastiger te beoordelen maken. Een waarde kan hoger of lager uitvallen dan wanneer uw lichaam in rust is. Soms maakt dat weinig verschil, soms kan het bepalen of aanvullend onderzoek nodig is.
Voor veel andere onderzoeken hoeft u juist niet nuchter te zijn. Bij controle van bijvoorbeeld bloedarmoede, schildklierwaarden, ontstekingswaarden of nierfunctie is een ontbijt vaak geen probleem. De aanvraag en de instructie bij uw afspraak zijn daarom leidend. Twijfelt u? Vraag het vóór uw afspraak na, zodat u niet onnodig zonder ontbijt op pad gaat of een bloedafname moet herhalen.
Wat betekent nuchter bloedprikken precies?
Meestal betekent nuchter dat u vooraf acht tot twaalf uur niet eet. De precieze duur kan verschillen per onderzoek. Als u bijvoorbeeld om 08.00 uur bloed laat prikken en acht uur nuchter moet zijn, eet u na middernacht niets meer. Een vroege afspraak is vaak het prettigst: u slaapt een groot deel van die nuchtere periode en kunt daarna ontbijten.
Nuchter betekent niet automatisch dat u helemaal niets mag drinken. Water drinken mag in de meeste gevallen wel en is zelfs verstandig. Als u voldoende water drinkt, zijn de bloedvaten vaak beter zichtbaar en verloopt bloedprikken meestal makkelijker.
Wat mag wel en niet voor de bloedafname?
Houd het eenvoudig: kies bij twijfel voor alleen water. Vermijd in de nuchtere periode koffie, thee, melk, sap, frisdrank, energiedrank en alcohol. Ook koffie zonder melk en suiker kan invloed hebben op uw lichaam en is daarom meestal geen goed idee als u nuchter moet komen.
Kauwgom, snoepjes en een pepermuntje lijken misschien onschuldig, maar kunnen suiker bevatten of uw stofwisseling prikkelen. Laat die dus ook achterwege. Roken en vapen kunt u voor een nuchtere bloedafname beter niet doen, omdat nicotine bepaalde waarden kan beïnvloeden. Intensief sporten vlak vóór het prikken is eveneens niet ideaal: inspanning kan onder meer spier- en suikerwaarden tijdelijk veranderen.
Zo bereidt u zich rustig voor
Een goede voorbereiding begint de avond ervoor. Eet normaal, tenzij u andere instructies hebt gekregen. Een extra zware maaltijd, veel alcohol of een late snack kan bepaalde bloedwaarden beïnvloeden, ook als u daarna netjes nuchter blijft. U hoeft uzelf dus niet uit te hongeren, maar een rustige, gewone avond helpt om een betrouwbare uitslag te krijgen.
Zet eventueel een glas of fles water klaar en plan uw afspraak zo dat u daarna iets kunt eten. Zeker als u snel duizelig wordt zonder ontbijt, is het fijn om een boterham, yoghurt of banaan mee te nemen voor na het prikken. Neem ook uw identiteitsbewijs en eventuele aanvraag mee als dat is afgesproken.
Heeft u moeite met naalden, bent u eerder flauwgevallen of vindt u bloedprikken spannend? Vertel dit meteen aan degene die prikt. U kunt vaak liggend geprikt worden of eerst even rustig zitten. Daar hoeft u zich niet voor te schamen – het is veelvoorkomend en een kleine aanpassing kan een groot verschil maken.
Medicijnen: niet zomaar overslaan
Het is begrijpelijk dat u zich afvraagt of medicijnen ook onder ‘nuchter’ vallen. Toch is het advies bijna altijd: stop of verander uw medicatie niet op eigen initiatief. Veel medicijnen mag u gewoon met een klein beetje water innemen. Soms wil de arts juist weten wat een medicijn met uw bloedwaarden doet, en kan het tijdstip van innemen wel van belang zijn.
Bij medicijnen voor diabetes, zoals insuline of tabletten die de bloedsuiker verlagen, vraagt nuchter bloedprikken extra aandacht. Als u niet eet maar wel uw gebruikelijke medicatie neemt, kunt u een te lage bloedsuiker krijgen. Vraag daarom vooraf aan uw huisarts, praktijkassistente of behandelend specialist wat in uw situatie verstandig is.
Ook bij bloedverdunners, schildkliermedicatie en middelen die u op een vast tijdstip moet innemen, kunnen aparte afspraken gelden. Wacht niet tot de ochtend zelf met die vraag. Bij Huisartsenpraktijk Radesingel denken de assistentes graag met u mee over een praktische voorbereiding die past bij de aanvraag en uw medicijngebruik.
Als u zwanger bent, ziek bent of een aandoening heeft
Voor zwangeren, kinderen, ouderen en mensen met diabetes of een eetstoornis kan lang nuchter blijven zwaarder zijn. Ook als u ziek bent, moet braken, koorts hebt of zich erg slap voelt, kan het verstandig zijn om eerst contact op te nemen. Soms is de bloedafname nog steeds mogelijk, maar soms is verplaatsen veiliger of geeft het een betrouwbaardere uitslag.
Bent u diabetespatiënt en merkt u tijdens het nuchter blijven klachten zoals trillen, zweten, hartkloppingen, verwardheid of een sterk hongergevoel? Meet uw bloedsuiker als u dat kunt en volg uw persoonlijke behandelafspraken. Bij een dreigende hypo gaat uw gezondheid altijd voor op de bloedtest. Neem dan iets met snelle suikers en vraag daarna hoe de bloedafname het beste opnieuw kan worden gepland.
Per ongeluk gegeten of koffie gedronken?
Dat gebeurt vaker dan u denkt. Misschien hebt u uit gewoonte een slok koffie genomen, een cracker gegeten of kauwgom gebruikt voordat u eraan dacht dat u nuchter moest zijn. Zeg het gewoon eerlijk voordat er bloed wordt afgenomen. De medewerker kan beoordelen of het onderzoek toch door kan gaan of beter op een ander moment plaatsvindt.
Verzwijg het niet in de hoop dat het geen verschil maakt. Een onbetrouwbare uitslag kan leiden tot onnodige zorgen, een extra afspraak of herhaling van het onderzoek. Met één korte mededeling voorkomt u dat. Soms is een kleine afwijking in de voorbereiding helemaal niet erg, maar dat oordeel hoort bij de zorgverlener en het laboratorium te liggen.
Na het bloedprikken: weer eten en drinken
Na een nuchtere bloedafname mag u meestal direct weer eten en drinken. Neem rustig de tijd, zeker als u zich licht in het hoofd voelt. Drink wat water en eet iets waar u zich goed bij voelt. Houd het plekje waar geprikt is enkele minuten stevig dichtgedrukt om een blauwe plek te helpen voorkomen.
Een klein blauw plekje of wat gevoeligheid rond de prikplaats is normaal en trekt meestal vanzelf weg. Krijgt u toenemende pijn, forse zwelling, aanhoudend bloedverlies of voelt u zich na afloop niet goed, neem dan contact op met de praktijk.
De uitslag wordt beoordeeld in samenhang met uw klachten, medische voorgeschiedenis en eventuele medicijnen. Een getal op zichzelf vertelt zelden het hele verhaal. Geef daarom ook aan als u niet volledig nuchter was, intensief had gesport, ziek was of andere bijzonderheden had rond het onderzoek.
Bloedprikken hoeft geen ingewikkelde ochtend te zijn. Met de juiste instructie, een glas water en een ontbijt voor daarna zorgt u vooral voor rust – en voor een uitslag waar uw huisarts goed mee verder kan.
NL 
EN